طمع در كسب و درآمد و يا تدبيرى ماهرانه براى اقدامات حفاظتى در ارتباط با رذايل اخلاقى نيست ! بلكه عقل رشيد عملى و غريزهء صيانت نفس و شعور مشروع حبّ ذات و اهتمامى پاك و پاكيزه نسبت به ايجاد روابط صادقانه متقابل ميان مردم است . باوجود اين فرقى نمىكند كه آيا اين يك مسئلهء همگانى باشد يا فردى ، مشروع و يا حتّى سزاوار ستايش باشد - يا اين‌كه بدون ترديد دائم المنفعه نباشد و جنبه تدافعى داشته باشد - نوعى قضيهء قانون اخلاقى است ؟ و آيا قرآن كريم در اين صورت يك بخشى را - هرچند كوچك - به اخلاق بازارى - اختصاص داده ، حتّى چيزهايى كه به همين نحو از آن نوع اخلاق پاك و مبرّا باشد ؟ و در اينجا بايد آن تفاوتى را كه در آغاز فصل گفتيم ، يادآور شديم ؛ يعنى تفاوت بين اعلام ضرورت به كار بستن عقل و بين هدف مورد نظر اراده ، و ما فرصت خواهيم داشت كه اين تفاوت را در فصل آينده به‌طور گسترده بحث و بررسى كنيم . ولى براى چه ، و چه چيز در مورد اين تفاوت اساسى به وجدان انسانى كمك كرد ، كه غير قابل انفكاك است ؟ البتّه من به خوبى مىفهمم كه بر من واجب است ، در وقتى كه تكليف من با منفعت مادّى برخورد دارد ، به خاطر دستور الهى به انجام تكليف ، فدا كنم ، نه تنها تمايلاتم را بلكه غرايز اوليّه را كه به زندگيم مربوط است ، ولى در وقتى كه برخوردى نباشد ، آيا امكان دارد كه شخص واقعا به ذات خود اهمّيّت ندهد كه از مقتضيات فطرت عميق خويش منزجر شود . يك فيلسوف رواقى چاره‌اى ندارد ، جز اين‌كه اعتراف كند كه اگر اين مطلب نسبت به او ضرورى نباشد ، حدّ اقل يك ترجيح و برترى دارد . باوجود اين ، آيا براى كسى اين امكان وجود دارد كه به دليل روح زهد و پارسايى بيشتر از خود مسيح تحت تأثير قرار گيرد ؟ آيا از جاى خودش دور نمىشود ، وقتى كه بفهمد گروه تندرو يهودى به نام فريسيّون « 1 » باهم رايزنى دارند تا او را هلاك سازند ؟ « 2 » . . . و چون احساس خيانت كند ، آيا به خدا پناه نمىبرد تا از او بخواهد ، اين جام زهر را از او دور كند ؟ « و گفت : اى پدر پدر ، تو بر هر چيزى توانايى ، پس اين جام زهر را از من بازدار ، نه آنكه من مىخواهم ، بلكه آنچه را كه تو مىخواهى » . . . ؟ « 3 » .

--> ( 1 ) - ( فريسيّون ) طايفه‌اى از يهود كه خود را از ديگران برتر مىدانستند و دشمن حضرت مسيح بودند . ( و ) ( 2 ) - انجيل متى : 12 / 15 ( 3 ) - انجيل مرقس : 14 / 36 .